065- TAY BƯNG DĨA MUỐI...

-------
      @Từ câu ca dao tha thiết...
           Tay bưng dĩa muối... chấm gừng 
       Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ nhau

       Trong quá trình google trên mạng về hai câu lục bát này, lại thấy có sự khác nhau như sau :

       Câu lục còn có người ghi : chén / dĩa (thay vì chấm)

       Câu bát có thể dùng : quên / phụ (thay cho bỏ ).

      Ở đây chỉ ghi nhận mà không bàn đến những từ "dị bản" nói trên, xin dành cho những ai quan tâm về văn học, về ca dao, về ngôn ngữ... ngâm cứu giải đáp dùm.

Muối được gom đống để đưa lên bờ

       @...đến thực tế diêm dân

       Để có hạt muối phục vụ nhu cầu đời sống hàng ngày, diêm dân phải trải qua bao khó khăn, vất vả. Cũng chịu cảnh trên nắng dưới nóng như nông dân trồng lúa. Cũng ngày ba bốn bận ra đồng muối thăm nom, đo độ mặn, dự đoán thời tiết,.... Ai nấy đều đen nhẻm, đều là những ông thần...nước mặn cả.

       Duyên hải miền Trung được ghi nhận là vùng thuận lợi cho việc sản xuất muối của Việt Nam, nhờ vào các yếu tố : ít mưa, nhiều nắng nóng, nước biển ít lẫn phù sa sông,... Dưới đây là những hình ảnh ruộng muối và sơ nét về cách làm ra muối của diêm dân ở làng Nại (Khánh Hải, Ninh Hải, Ninh Thuận). Các bạn có thể tìm hiểu thêm về làng Nại (gần khu du lịch Ninh Chữ nổi tiêng, sát bên làng Tri Thủy vang bóng một thời...) ở đây.

Đo độ mặn trong ruộng muối

       @Sơ nét về qui trình sản xuất muối   

Ruộng muối được chia thành nhiều ô chứa nước biển với độ mặn khác nhau

       -Đầu tiên nước biển được bơm vào ô chứa 1, có độ mặn khoảng 30ppt ( 30 phần ngàn). Ở đây được phơi nắng cho nước bốc hơi tự nhiên để đạt độ mặn khoảng từ 50 - 70 ppt 

(thời gian mất khoảng gần 10 -15 ngày).

Bờ ngăn giữa các ô chứa nước biển. Hậu cảnh là núi Đá Chồng

       -Sau đó nước biển được đưa qua ô chứa số 2. Lại tiếp tục phơi nắng để đạt độ mặn khoảng từ 80 - 100ppt ( khoảng gần 10 ngày). 

       Khi nước ô 1 đã qua ô 2 , tiếp tục bơm nước biển vào ô số 1, để cung cấp cho ô 2 ở chu kỳ sau.

Gia cố bờ ngăn ruộng muối . Hậu cảnh chính là núi Cà Đú

       -Nước ô chứa 2 đạt được độ mặn từ 80 - 100ppt, tiếp tục cấp vào ô chứa 3 tiếp tục phơi nắng để đạt độ mặn khoảng 150-200ppt.

Phải thăm chừng độ mặn để xử lí kịp thời 

       -Đợi nước ở ô chứa 3 đạt độ mặn từ 150 - 200ppt thì cấp vào ô kết tinh ( ruộng muối). Tiếp tục phơi nắng, khi độ mặn được khoảng 250ppt, muối bắt đầu kết tinh hạt. Khoảng từ 5 - 7 ngày sẽ thu hoạch muối. 

Gom muối lại thành từng đống nhỏ 

       Như vậy chu kì mỗi lứa muối khoảng 15 ngày hoặc hơn tùy theo người làm, và tùy lượng nước tại ô chứa 3 . Nếu cấp nước từ ô chứa 3 vào ruộng muối nhiều, thì chu kì sẽ kéo dài hơn, nhưng lượng muối thu hoạch cũng nhiều hơn.
       Ở đây có sự "gối đầu" lượng nước vào trong các ô chứa.
       

Thành quả lao động

       Cấu trúc của ruộng muối có 1 ô chứa, 2 ô chứa, hoặc 3 ô chứa là tùy thuộc vào nguồn nước biển ban đầu. Nếu nguồn nước ban đầu có độ mặn càng cao thì có thể dùng 1 hoặc 2 ô chứa để phơi nước cho bay hơi.

Muối được đưa lên gần đường giao thông 

     Vất vả là thế, nhưng hiện nay thu nhập của diêm dân không được như ý. Do giá muối thấp, cuối tháng 4-2011 khoảng từ 300 đến 350 đồng/ kg, không bù lại những khoản đầu tư cho sản xuất. Đến nay, tuần thứ nhì của tháng 5-2011, giá muối có nhích lên một tí : 400 đ/kg

       Thêm nữa Việt Nam lại nhập khẩu muối công nghiệp từ một số quốc gia khác, mỗi năm trung bình 200.000 tấn. Năm 2008, ta nhập lần đầu tiên 40.000 tấn muối ăn từ Ấn, Úc với giá cao hơn giá muối trong nước (1). Đây lại là vấn đề đáng suy nghĩ...

      @Muối trên thế giới

 Những nước có sản lượng muối đáng kể năm 2005  (wikipedia.org)

       Trên bản đồ thế giới năm 2005, quốc gia sản xuất nhiều muối nhất là Hoa Kì với sản lượng 45,9 triệu tấn (100%) , chấm vàng chừng 10% của Hoa Kì và chấm đỏ : 1%... Bạn thấy Việt Nam có mấy chấm đỏ chưa ? 

      +Ở Thái Lan : có lẽ giống như ở Việt Nam thui, tuy nhiên sản lượng ít hơn.

Muối và diêm dân ở Thái  (wikipedia.org)

   +Ở hoang mạc Sahara : Vùng này sản xuất muối bằng hai cách : khai thác muối mỏ hoặc đổ nước từ các giếng mặn vào hộc nhỏ. Chờ nhiệt độ cực kì nóng ở đây làm bốc hơi. Phần còn lại là muối. Do trộn lẫn với cát hoang mạc nên muối ở đây không được trắng tinh như ở ta.                               

Múc nước từ các giếng nước mặn cho vào các hộc nhỏ để nước bay hơi

Muối ở hoang mạc Sahara  (www.trekearth.com)

       

  +Muối mỏ : Có ở một số nước như Pakistan, Ba Lan, Bosnia, Áo, Romania, Bulgaria, Anh, Hoa Kì, Canada,...Nếu mỏ lộ thiên, việc khai thác sẽ dễ dàng.   

 Muối  mỏ (himalayan-natural-salt.lamp.com)

       +Muối ở Biển Chết (Dead Sea)
       Do độ mặn của nước ở đây quá cao (30-35 phần trăm, tức 300-350 phần nghìn, so với độ mặn trung bình ở Biển Đông là 34 phần ngàn) nên có sự thú vị xảy ra như hình dưới đây :

Biển Chết : Nằm trên nước xem báo thoải mái mà không sợ chìm ! (wikipedia.org) 

       @Món dọn thêm:

Những tảng muối kết tinh ngay ngấn nước ở Biển Chết ( travelmania.com)

      
-------
(1) : http://www.baomoi.com/Viet-Nam-lan-dau-tien-nhap-khau-muoi-an/50/3064395.epi
-------

029-TÀU LỬA ĐẾN GA KHÔNG DỪNG LẠI ! (Sông Lũy - II)

---------

                 (Entry trước đã nói về lí do vì sao có trường cấp III ở Sông Lũy (thuộc tỉnh Thuận Hải cũ) và chuyện dạy - học - ăn ở đó, xin bấm vào đây để xem . Giờ tới những phần  khác...)

         @ Việc ở

         -Nhà tranh : Mái tranh thấp lè tè, leo lên dễ dàng, đôi khi có chỗ ngắm sao để làm thơ. Có lần một hiệu phó trên đường đi dạy về ngang lán trại nữ, gặp nữ học viên mắc bệnh lạ, đang ở trên mái nhà và bảo là, tao đợi ông Th.(thầy hiệu phó) về để dọa chơi... Bình thường chị T. hiền lành, tốt bụng, rất có trách nhiệm. Mắc bệnh này nữ học viên bị giật như động kinh, dễ lây lan ra cho những người sống chung. Nếu có người nam chăm sóc dường như mau bình phục hơn (!), nghe nói thế. 

         -Mùa mưa : "Miền Trung mùa mưa, anh có về miền Trung mùa mưa..." (*) Cũng là lúc cả trường ăn uống kham khổ, nếu không biết trồng rau cải,...để tăng dinh dưỡng. Nước dâng cao nên xe của trường không thể đi chợ mua thức ăn. Sẽ chỉ có canh toàn quốc với vài lát mỡ, cùng nước muối [được cho là pha cùng nước trà để lấy màu (!)]. Do đó ai tranh thủ ngày nghỉ về nhà, đều mang thêm thức ăn tươi hay có thể để lâu được (cà chua, cá khô, tôm khô, ..) vào dự trữ cho những ngày khổ vì mưa lũ.
         Đương nhiên vào mùa mưa, đường đến lớp lun lầy lội. Phải đi bộ qua bao nhiêu đoạn đường ướt sũng nước, đầy bùn để lên lớp... 

         @ Ngủ

         -Dột đêm mưa : Cả nhà tập thể giáo viên nam, đều thức dậy, có  người vỗ nắp soong hòa cùng tiếng mưa rơi. Trong lòng ai nấy đều cảm thấy vào đây -Sông Lũy- là ...tận- cùng- bằng- số, không còn trường nào trong tỉnh khổ hơn được nữa.  

         -Mùa lạnh : Nếu so với các vùng khác, hơn về độ cao hay độ vĩ chắc là chả nhằm nhò gì. Nhưng so với Phan Rang thì Sông Lũy quả là lạnh hơn rất nhiều. Có đêm phải đốt lửa sưởi ngay trong phòng thường là 2 hay 3 người ở chung. Không sợ ngộp thán khí vì phòng trống trải lắm. Cái lạnh chắc theo vào cùng lối đi với trăng sao !  

         @ Chơi

Lan rừng Ngọc Điểm ( http://vnexpress.net)

         -Lan rừng : Có những chủ nhật, thầy trò cùng vào rừng tìm phong lan. Dân tại chỗ, thường là người dân tộc Nùng, nói không biết mấy ông này mang về để làm gì, mà cưa, vác chi cho khổ thế ! Vùng này thường gặp lan Ngọc Điểm : lá trên cành khô khô héo héo, thế mà chồi hoa lại nhú ra ở nách lá, mới dễ thương làm sao ! Trong khó khăn gian khổ, mầm hi vọng vẫn tồn tại đấy chứ ! Một điều rất hay của loại lan này là vừa có sắc vừa có hương nữa, thơm mùi kem UE thoa mặt cho giới nữ ngày nào !  

         -Mai rừng : Tết âm lịch sắp tới, một số anh em (Phạm Đăng Hải, Bùi Anh Tú, bác nhà Cà Phê) chịu khó đi vào rừng tìm mai và chặt cành nhiều nụ mang về. Bây giờ gọi là...phá hoại môi trường hay là Lâm (Văn) Tặc đây. Qua nhiều suối sâu có, cạn có. Để bảo toàn quần áo cho khô, có lúc cả bọn phải tạm đóng vai người tiền sử khi qua suối. Hihi, mắc cỡ chi lạ... Mang những cành mai này về tới Phan Rang, dù đã bọc lót kĩ càng, nụ hoa vẫn bị rụng gần phân nửa. Tiếc hoa thì...ít, tiếc công thì nhiều.

         -Bóng bàn : Có được một bàn bóng nên cả bọn xem giao đấu bóng bàn nội bộ và ai thua sẽ chung độ mít hay đu đủ,...mà một số chủ vườn người dân tộc Nùng hay chở xe đạp ngang qua lúc xế chiều. Rất nhiều người từ cả 3 miền Bắc, Trung, Nam chơi bóng bàn giỏi ở đây : Phan Đình Lành, Bùi Anh Tú, Nguyễn Xuân Thắng, Nguyễn Văn Hưng, Võ Hải, anh Châu dạy Lí, Lưu Vân Trang..v.v..., còn Lê Hữu Hàng -đã mất- nữa.... (Thời này sao có nhiều GV chơi bóng bàn trình độ cao thủ vậy không bít !).  
         Có phải bác chơi bóng bàn giỏi nhất trong nhóm không ? Cà phê Sữa chen vào. Không đâu nhóc, người đứng đầu danh sách hồi nãy là người chơi hay nhất đó, bác ấy còn giỏi cả âm nhạc : chơi ghita điêu luyện, giọng hát hay, tập hợp xướng lun cho anh em nữa kia... 

         -Âm nhạc: Vang vọng trong các buổi nghỉ là tiếng ghita thùng bập bùng. Cũng như bóng bàn, đa số đều có thể chơi đàn. Có người mang thêm harmonica ra thổi. Nhạc Liên Xô thịnh hành một số bài : Cây thùy dương, Chiều Matxcơva, Trời chiều, Aliôsa,... Còn nhạc Việt, đang bắt đầu phong trào sáng tác ca khúc chính trị với : Đi qua vùng cỏ non, Cô nuôi dạy trẻ, Em còn nhớ hay em đã quên,...nên chúng cũng lan ra tới tận đây. Nếu bỏ qua đi chuyện kham khổ thì ở Sông Lũy, sinh hoạt...dzui hơn khi trở lại Phan Rang, mạnh ai về nhà nấy !

         -Báo tường : Các lớp thi đua làm báo tường cuối năm dương lịch, vào đúng mùa lạnh Noel. Có hai ông thầy làm báo cho cánh giáo viên, cũng vừa làm báo vừa nghe nhạc từ radio (Jingle Bells, Silent Night,...). (Pin phải tự chế vì hiếm : ngâm viên pin trong keo nước muối sau khi nối các cực của chúng lại với nhau và chuyền ra 2 cực của radio...). Và nghe với âm lượng khiến muỗi phải ganh tị lun !
         Tối bùn bùn hai ông bèn đi xuống các lớp nghía-lén thử mấy tờ croquis đang viết dang dở. Sáng mai lên lớp nói là đêm qua mơ thấy có bài báo như thế, như thế...Mấy tác giả học sinh ngẩn ngơ, sao mơ hay đến vậy... !

         @ Ghi thêm sinh hoạt đời thường 

        -Nhảy tàu : Với những bạn chưa đi tàu lửa thì từ nhảy tàu sẽ hơi bị khó hiểu. Mua vé, vào ga rùi đi lên tàu hay đến ga đi xuống khỏi tàu lửa là chuyện bình thường. Không mua vé, hay không mua được vé, mà đi tàu lửa (đi không vé -lậu vé) có lẽ gọi là nhảy tàu, kể cả nhảy lên- sau khi tàu rời ga, hay nhảy xuống, trước khi tàu vào đến ga. 
         Cao thủ trong chuyện này là một bác-dạy Văn, chuyên ra ga Sông Lũy để nhảy lên tàu lửa đến Tuy Hòa thăm người yêu. Trong số các bác hay du hành kiểu này có bác-dạy Sinh- về quê trở vào đã nhảy từ tàu xuống mất cả dép. Bác cũng về nhà -Phan Rang- bằng cách này vài lần. May là trong trường chưa có ai bị thương vì nhảy tàu cả. Giờ suy nghĩ lại thấy quá nguy hiểm.

Chỗ nối toa là khoảng trống giữa 2 toa tàu

        -Không có vé thì phải nhảy (lên) tàu : Thật ra không ai cố ý đi lậu vé. Vì tàu lửa khi đến ga Sông Lũy, một ga nhỏ thì đi luôn không dừng lại. Và dĩ nhiên là không tổ chức bán vé tàu ở đó. Làm sao về được Phan Rang, hay đi xa hơn ra phía Bắc, vào phía Nam ? Trong trường có nhiều giáo viên quê Phan Rang, Nha Trang, Huế,... Sao không đi đường ô tô ? Việc đón xe khách hay xe tải chạy tuyến đường dài trên QL1 ở một nơi giữa chừng như Sông Lũy là điều không tưởng !
        Thế nên mới phải nhờ những nhân viên điều độ ở ga này phất cờ ra hiệu để tàu đi chậm lại. Người đi mang ba lô chạy dọc theo tàu-đang-chạy, bám được tay vịn  nhảy lên, ngay chỗ nối toa. Cứ thế mà đeo bám gần trăm cây số về tới ga Tháp Chàm (Phan Rang) và phải tìm chỗ ra khỏi ga mà không phải bị phạt vì không có vé. Nỗi nhớ nhà làm cho người ta vượt qua những nỗi lo sợ khác (phạt lậu vé nếu nhảy lên được tàu chợ, té xuống đường tàu không mất mạng cũng mất ...tứ chi,...). Ga Sông Lũy được lập ra có lẽ để công nhân chăm sóc cung đường địa phương, cho tàu lửa qua lại an toàn hơn chăng ? Hihi và cũng để cho một số người thực hành làm catcađơ-kẻ đóng thế vai những đoạn phim nguy hiểm !  
         -Có vé vẫn phải nhảy (xuống) tàu : Lúc trở lại trường thì mua vé từ ga Tháp Chàm đến Mương Mán (Phan Thiết), nhưng không đi hết đoạn nói trên. Gần đến ga Sông Lũy, tức còn chừng 50 km nữa mới tới Mương Mán, bắt buộc phải xuống bằng cách...nhảy khỏi tàu lửa. Quăng balô xuống trước, rồi lựa chỗ cỏ êm để người nhảy ra sau và phải chạy một chút theo tàu nữa, rất ư là hồi hộp. Ban ngày có thể thấy đường, ban đêm thì...hên xui. Tàu nói ở đây là tàu chợ, thường mỗi ga mỗi ghé. Tuy nhiên đến ga Sông Lũy thì lại không dừng như đã nói trên.  
         Bây giờ nhà tàu đã đóng kín cửa, không có nơi để bám mà nhảy lên. Vận tốc đã được tăng, nhưng vẫn không quá 60km/giờ. Và cũng không còn nơi để đứng giữa chỗ nối toa như ngày ấy, có khi phải đứng suốt 100km ở chỗ mà thường vẫn nghe nhà tàu cảnh báo là nơi nguy hiểm không được đứng...[Hiện nay vẫn còn người bán hàng rong nhảy tàu, không đứng chỗ nối toa mà ngồi trên nóc toa (**), nguy hiểm hơn nhiều !]

Chỗ nối toa nhìn từ bên trong tàu ( khoảng trống giữa mấy cánh cửa sơn xanh)

         -Y tế : Tuy không bệnh gì, mỗi tuần thầy trò đều được phát thuốc uống để ngừa sốt rét. Nếu có bệnh thông thường, được y sĩ cho thuốc trị. Bệnh nặng hơn, phải cõng hay khiêng võng ra QL1. Ở đây phải dùng súng của tự vệ trường mà đón đường, xe hơi mới chịu ngừng để chở người bệnh đi đến Phan Thiết. (Do đó, không ngạc nhiên khi thấy giáo viên, học viên muốn về Phan Rang,... phải nhảy tàu lửa !). Gian nan đấy chứ bạn nhỉ ! 
        Riêng bệnh lạ đã nhắc phần trên thì cách tốt nhất là, cho người bệnh về nhà nghỉ dưỡng một thời gian sẽ khỏi.
         -Cà phê : Sáng chủ nhật muốn uống cà phê quán, phải mất chừng 30 phút lội bộ từ trường ra tận chợ Sông Lũy, gần QL1. Muốn ăn phải lăn vô bếp đó mà. Chỉ đi đông anh em buôn chuyện, mới đỡ ngán ngại đường xa.

Sông Lũy bây giờ ( http://maps.google.com)

          Con thấy bác nói về việc ăn, chơi nhiều hơn việc học à nghen...! Mún bắt giò phải không chú nhóc ? Con thuộc thế hệ sau, nghe đừng tự ái nhé. Người học thì ngày ấy siêng hơn bây giờ, chịu đựng gian khổ để vươn lên giỏi hơn chăng ? Người dạy thì được trang bị hay tự trang bị nhiều thứ, mang hoài bão cho đời nhiều hơn chăng ?
         Hiện tại có lẽ vì đời sống khấm khá hơn rõ rệt so với thuở đó nên cách sống cũng có khác. Nhưng dường như người ta lo chạy mệt nghỉ theo cái gì đó không có tính lâu bền, đại loại như là những con số phần trăm. Con người chớ đâu phải đôi giày, cái áo,...đâu mà  đóng đinh với những con số bất biến ? Hùng hục như một đoàn đua rượt đuổi theo nó. Một số người -mà ngày càng đông hơn- lại uống thuốc tăng lực, trợ cơ,...hay nói chung những thứ vận động viên không được phép làm. Đương nhiên có doping thì không  thắng mới là chuyện lạ trên đường đua không công bằng ấy. Và người trung thực lại bị cười chê, vì không theo kịp...thời- đại- của- những- % ! Nhưng AI bị thiệt hại lâu dài đây nè ? 
         Mong sao sớm loại trừ nhóm doping ra khỏi cuộc chơi, virus phần- trăm- loại- xấu bị diệt sớm, trả lại cho đời godautre (***) cái tâm trong sáng, chỉ lo việc dạy chữ, dạy người thật sự, mà cũng đừng nên phong thánh cho họ...   
 
         Nhớ lại dĩ vãng là cuốn phim ghi những gì sâu sắc, ấn tượng nhất đọng lại trong đầu. Những thứ nhạt nhòa đã trôi theo dòng thời gian rùi còn đâu nữa, hở nhóc con ! Hơn ba mươi năm -từ ngày ở Sông Lũy- chớ ít đâu nào ! 

         (Cà phê Sữa ghi lại dùm ông bác thương yêu của hắn. Có nhiều khi, bác nói say sưa mà nó cũng chưa thấu hiểu dù lun lun lắng nghe ! Người lớn rắc rối thật đấy !) 

--------- 
(*)  : bài "Mưa miền Trung"- NS Phan Huỳnh Điểu 
(**):http://www.tin247.com/nhung_bong_hong_tren_noc_tau 
(***): có thời người ta gọi thầy cô giáo là những người gõ đầu trẻ (chắc được...cấp giấy phép để thực hiện !)

028-SÔNG LŨY ƠI, NGÀY ẤY (I)

---------      
         @ Tại sao thầy trò phải vào Sông Lũy ?

         "Hôm qua bác đến chơi nhà". Và bác đã kể lại cho Cà phê Sữa tui nghe về khoảng thời gian bác ở Thuận Hải-bây giờ đã tách ra thành hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Khi ấy tui còn ở ngón chân cái của bố (!).  

         Đang rất yên lành ở Thị xã Phan Rang, đột nhiên thầy trò trường bác, được lệnh dọn tới một nới cách đó chừng 100km về phía nam. Vào Sông Lũy, một địa danh xa lạ tìm hoài trên bản đồ...mới có. 
         Lí do vì đây là lán trại của bộ đội, mà nay phải chuyển quân tới nơi rất xa xôi (tháng 01-1979) nên cấp trên đưa một trường Cấp III thuộc loại COCC vào trấn giữ. Phan Thiết-Sông Lũy cách nhau khoảng 50 km, còn Sông Lũy-Phan Rang tới khoảng 100 km. Có nghĩa sẽ đi xa nhà 100 km, thời mà xe chở khách phải chạy bằng...than. 

H1: Phan Thiết (dưới, góc trái) - Sông Lũy (trên cùng, giữa). Số 1 là QL1 ( http://maps.google.com) 

        Tạm biệt Phan Rang -hihi, hình Phan Thiết mà nói Phan Rang !- với những buổi sáng ngồi quán ven QL 1, bên bạn bè, bên li cà phê đen nóng, thuốc lá đen Mai (bác tui lúc đó chưa bít hút thuốc lá à nghen !) ; những buổi chiều vui đùa cùng sóng biển Ninh Chữ với gia đình... 

                    Chưa đi chưa biết sông Lùy (Lũy) 

                 Đi rồi mới biết khác gì sông Dinh.  

         Sông Dinh đi ngang QL1, phía nam thành phố Phan Rang ngày nay. Sự giống nhau của sông này với sông Lũy là mùa khô nước kiệt có thể lội ngang dễ dàng, còn mùa mưa nước lũ vô cùng khó khăn khi bơi vượt qua !

  

H2 : Sông Dinh- Phan Rang  mùa Tết âm lịch (nhìn từ cầu Đạo Long về hướng biển)

         @ Chuyện dạy và học

         Trong vùng rừng núi, may mà có điện sáng trong một số giờ nhất định. Sau đó mọi người đều dùng đèn dầu. Ánh sáng mờ mờ so với nơi thành thị đèn điện là cả một trời một vực. Học viên vẫn phải học bài thêm ban đêm với ánh sáng đó, giáo viên vẫn phải vẫn phải soạn bài ngoài giờ có điện, với ánh sáng mờ mờ như vậy. Đó là nhiệm vụ đã được giao. Tới giờ thì lên lớp, giảng bài ở lớp này, lớp khác vẫn có thể nghe được. Vách ngăn bằng cót mà, làm sao cản được âm thanh ! 

          Người học thì buổi sáng học chính khóa, buổi chiều tự học ở nhà tập thể. Cuối tuần họp lớp có thể góp ý về các giờ dạy đã qua một cách thẳng thắn, thoải mái. Và cũng từ mái trường này, đóng góp không ít nhân lực cho địa phương về sau. Tóm lại gắn bó với thầy-trò ngày ấy là bảng xanh, phấn trắng, mái tranh, vách cót, đèn điện có giới hạn, nước suối, ăn tập thể, ở nhà nền đất, chuyện tế nhị -xả lũ- thì đi vào rừng xa xa, hehe....

        Có những học sinh người Chăm, rất siêng năng và nhẫn nại, ngày đêm vẫn học chương trình tiếng phổ thông và tự học thêm tiếng Chăm cổ. Có em sao chép lại bằng chữ viết tay cuốn từ điển Chăm-Pháp-Việt có từ trước 1975 : một công việc thử thách ý chí ghê gớm. Và cũng có những người thầy, học viên người Kinh chăm chỉ học tiếng Chăm ở mức có thể nói chuyện với học sinh người Chăm về những sinh hoạt đời thường... 

         @ Cái ăn

         Vào những ngày thường không có nước lũ, xe tải nhẹ của bộ phận cấp dưỡng vượt qua suối đi tới chợ Lương Sơn mua thức ăn. Sẽ là cá khô, nước mắm ớt, canh cải toàn quốc (từ quốc phải hiểu là nước) với vài lát ba rọi, mỡ nhiều hơn thịt. Cũng tạm qua ngày để lên lớp thực hiện bổn- phận- sự của người kĩ sư tâm hồn (Macarencô và Xukhômlinxki đang rất nằm lòng).  

         Thế nhưng đêm về bụng đói meo, dù tâm hồn vẫn tràn đầy nhiệt huyết. Làm gì để cải thiện trong các bữa ăn ? Mấy bạn dạy cấp II đến trước bày vẽ:

         -Bắn cá : mượn súng của bộ phận tự vệ đi ra suối bắn cá lòng tong đem về kho, hay nấu canh (rau đay, lá vang, rau tập tàng,...). Chỉ cần bắn xuống nước một vài viên đạn, gần nơi nào thấy cá tụ tập nhiều là chúng bị ngất phơi bụng. Lội xuống vớt mang về. Nhưng số đạn có giới hạn, làm sao xin được hoài ?

H3 :Vẹm  ( afamily.vn)

         -Bắt vẹm : khi đi tắm suối mang theo soong, cột dây nối vào người, như phi hành gia khi ra ngoài vũ trụ vậy. Ngâm mình dưới nước, rà mắt dọc theo 2 bên suối, thế nào cũng bắt gặp loại này. Xì xụp bữa cháo đêm là cái chắc, qua tài nấu nếm ngon lành của "đầu bếp" Lê Hữu Hàng ! 

        -Cắm câu : có người-bác Hà Văn Bồng, bác Châu- là dân gốc xứ biển, về nhà vô mang theo cần câu, cắm dọc suối. Đã bắt được những con cá lăng to, trông hơi bị giống cá trê của vùng đồng bằng Nam Bộ. 

         -Đào củ mì : đang đêm thầy (3-4 ông) cùng vài trò nam, lội bộ đường xa lên rẫy trồng củ mì của trường. Đào và mang về nấu ăn cứu đói. Chuyện bây giờ mới kể !

          -Muối trái sung : vài người hái trái sung trong rừng, cắt đôi phơi vài nắng. Xong bỏ trong keo, ngâm nước muối để dành ăn dần. Có thêm món ăn để độn cơm...mà đánh lừa bao tử ! 

H4 : Đói lòng ăn nửa trái sung. Cắn thêm miếng ớt cạo rung đáy nồi (cơm)

         -HS ''viện trợ'' : các lớp đều có trồng rau cải để cải thiện bữa ăn. Lúc thu hoạch, các học viên đi ngang thường gởi mớ cải, bó rau cho nhà tập thể, toàn giáo viên nam. 

         Ngoài ra một số học sinh người Chăm, mỗi khi về thăm nhà trở vào, cũng hay mang thức ăn đến, như món lớ (bắp rang xay nhuyễn trộn đường),.. Luôn nhớ tới các em Nguyễn Hưng Đạo, Đào Thị Hạnh, Quảng Đại Hùng, Xích Ngang, Mai Thị Thanh Thúy, Trương Phi Hùng, Phạm Văn Quảng và nhiều, nhiều em nữa (riêng Kiều Thanh Tấn -kĩ sư thủy lợi- đã mất),.. Đa số các em quê ở Bình Thuận, nay chắc đã là ông- bà nội -ngoại lâu rồi không chừng (gần bước sang 50 rùi còn gì !).  

         Bác kể đến đây mà mắt trông như có sương, có khói. Chắc rất nhớ những ngày xưa rất gian nan, mà cũng muôn vàn thân ái ! Những học trò thân thiết, bác bảo nhớ nét mặt từng người. Nhưng không rõ trên bước đường mưu sinh từ khi rời khỏi trường về sau, đã có bao lần trò nhớ lại những kỉ niệm ngày ấy ở Sông Lũy ? Làm thế nào để gặp lại...? 

         Đang là tháng 11, hãy để thầy nhớ trò vậy. Hic hic... Ai mún bít thêm đời sống của một bộ phận kĩ- sư- tâm- hồn vào thời một ngàn chín trăm...hồi đó, sẽ có tập II. 
-----
         @ Cập nhật cần thiết (19-5-2015) :
          Vừa gặp lại một trong những học sinh cũ-có tên trong bài viết này, bằng sóng điện thoại qua công sức nối ...dây của một thầy giáo chung trường xưa luôn. Qua đó biết rằng đa số các em (ở huyện Bắc Bình- Bình Thuận) đều sống ổn định với nghề nghiệp hiện tại. Có hai em là giáo viên - đồng nghiệp với bác nhà Cà phê rồi ; có em ở nhà làm nông (canh tác Thanh long, đặc sản địa phương) và cũng có em công tác trong hệ thống công chức nhà nước...
                 Tạm gọi là nắm được thông tin sơ bộ. Hi vọng ngày gặp mặt thầy - trò không còn xa nữa !

         @Món dọn thêm đầy tình nghĩa - cổ kim hòa điệu  
          (Đây là một trong những tấm thiệp của lớp bạn chàng Cà phê Sữa tặng thầy cô. Giới thiệu để ngày 20-11 trọn vẹn hơn...) 

Hihi, tác giả này cũng có sáng kiến...  

...để cho thấy đây là một tập thể đông, dzui

Hehe : lớp của bạn chàng Cà phê Sữa từ xa gởi đến làm kỉ niệm chăng ?

---------
H4 : http://www.thegioi24h.vn 


--------- 

    

021-ĐỂ NHỚ MỘT HIỆU- TRƯỞNG - TỐT - THIỆT

---------         
         Là người không hay tâm sự, nhưng khi bức xúc, bác vẫn có thể ngồi hàng giờ với ba của anh chàng Cà phê Sữa để nói chuyện. Có lần, nghe kể về một người thủ trưởng cũ của bác mà thấy ngùi ngùi, lạ lẫm... Bác nói vì không biết ngày giỗ, nên chuyện kể này xem như là nén nhang thơm tưởng nhớ tới ông : Nguyễn Đình Hiến.

      

          @ Đi học xa

         Quê tận xứ Quảng, thưở nhỏ nhà cách xa trường, lời của bác, anh ấy đi học bằng xe đạp và  phải mang cơm theo. Có hôm, tới trường mới hay phần cơm mẹ sửa soạn sẵn, dành để ăn trưa đã bị rớt dọc đường lúc nào không hay !

         @ Chống tiêu cực bằng hành động

         Là người vừa dạy Lịch sử tại một trong hai trường cấp III lớn của tỉnh (*), vừa phụ trách Đoàn thanh niên, anh đã thật sự chống những tiêu cực, thất thoát tài sản trong trường (điển hình như đã cùng các cộng sự tìm ra nguyên nhân máy móc của xưởng mộc bị mất cắp,...), đem lại kết quả rõ ràng trước mắt mọi người.

(*) Một trường cấp III lớn của tỉnh vào thời đó : Nguyễn Trãi (tên cũ Duy Tân).  Con đường  phía trước nối  Phan Rang-Tháp Chàm

                  @ Chịu thiệt phần mình

         Thời bao cấp, các tiêu chuẩn được phân phối có hạn định. Nhiều khi thứ hàng hóa mình cần thì lại không có. Trái lại thứ mình có thì lại không cần. (Như học sinh trường Dân tộc ít người nội trú : dao lam mà nữ sinh cũng có. Hay nam sinh lớp 8, 9 trường này tháng nào cũng được mua 10 gói thuốc lá. Các em còn nhỏ đâu có hút được !). Thế là lại phải mang ra chợ trao đổi. 

          Có lần đến lượt anh được phân phối theo tiêu chuẩn vỏ, ruột xe đạp, thứ tương đối khó kiếm thời ấy. Nhưng anh đã nhường lại phần mình khi thấy giáo viên khác cần hơn, dù xe của anh cũng chả hơn gì ! Nhường thật sự, không màu mè giả bộ...

         @ Con dân bình thường

         Anh chị có hai con: một trai, một gái. Khi con gái bị sốt xuất huyết đưa vào bệnh viện, nếu nói là cháu ngoại quan lớn chắc sẽ được chăm sóc ưu tiên hơn. Chị Th., vợ anh, đã không nói thế, xem như con một dân thường như những người dân bình thường khác. Không phải là một kết thúc có hậu dành cho gia đình : mất đứa con mãi mãi...Thời còn bị cấm vận, rất thiếu thuốc men chữa trị, có thể có thuốc đặc biệt dành cho nhân vật đặc biệt. Đó cũng là thời mà thuốc Xuyên tâm liên được xem như trị...bá bịnh (ông thầy, bà cô nào vô phúc bị phân công dạy nhiều hơn một môn cùng lúc, được gọi là thầy-Xuyên- tâm -liên !).

       Trước đó, anh tình nguyện đi qua Phnôm Pênh làm chuyên gia, không làm hiệu trưởng trường cấp III nữa. Một buổi chiều xem đấu bóng chuyền, trái bóng ra khỏi sân vừa tầm chân, anh đá trở vào. Không may bị xóc dầm. Có lẽ anh quên khi bạn bè bảo nên đi chích ngừa phong đòn gánh. Một tuần lễ sau, anh bị phong đòn gánh thật. 

         Nghe nói rằng được trực thăng chở về Việt Nam, anh cũng không nói gì về mình là con rể duy nhất của một quan lớn (lãnh lương cấp tướng) ở một tỉnh duyên hải miền Trung. Vẫn chữa trị bình thường như những người bình thường khác của thời thóc cao, gạo kém, thuốc hiếm, ngay khổ. Một kết thúc không ai muốn xảy đến : anh mất. Có lẽ do bệnh đã tới thời kì nặng, khó chữa. (Kể đến đây, bác nhắc bố là, gặp ai lỡ bị thương chảy máu do xóc dầm, do có yếu tố kim loại gây ra - đinh, bẫy chuột, hàng rào kẽm gai, han gỉ hay không làm sao biết được... phải dứt khoát bảo mau mau đi chích ngừa phong đòn gánh, chớ coi thường mà bỏ qua. Kẻo khi ân hận thì đã muộn màng...)

          Lễ truy điệu được tổ chức ở trường cấp III (**), nơi anh từng làm hiệu trưởng,  khi đưa anh đi ngang qua đó để về với đất mẹ ở ngoài xứ Quảng.

(**) Ngôi trường mà người hiệu- trưởng- tốt- thiệt từng gắn bó. Trước mặt là QL 1A  nối Bắc-Nam 

          Bác còn bảo với bố là bác đã làm việc cho những 10 vị hiệu trưởng, mà người trong chuyện này là tốt nhất, tốt- thiệt. Nhưng dường như những người- tốt- thiệt  thường được...vời đi sớm để phục vụ ở tầng trời thứ..., thứ mấy ấy nhỉ ? Hay vì không nổ mà những thiệt thòi lại đến với gia đình người tốt- thiệt ?

         

         @ Cũng con cháu các cụ cả

         Bây giờ người ta tranh thủ...nổ khi có dịp. Thậm chí tự tạo ra cơ hội- tự nổ -để làm văng miểng người khác nữa mới thỏa lòng, hic hic. Nào con ông lớn này, cháu bà lớn nọ. Thậm chí cũng quơ quào nào là em vợ, anh rể (dù có thể rất xa tầm đại bác...) với ủy viên này kia kia nọ. Ai cũng con cháu các cụ cả (phiên bản mới nhất hiện nay của COCC,con ông cháu cha). Nếu so với cha vợ của anh là ông Chín H., lãnh lương cấp tướng thời bao cấp, không rõ đã tới vai chưa (!)...

         Được mấy ai như anh, như chị (giờ đã về hưu), sao không nổ ì xèo để người khác e dè, để người khác tôn vinh chạy theo vì nghĩ rằng sẽ được hưởng sái !  Chú ý tiểu tiết về hình thức càng nhiều, không lo được cái nội dung chủ yếu trong công việc thì nổ cũng là một trong những cách tự đánh bóng để che lấp...! Liệu hồn, tớ có cây chống lưng đấy ! Hay vì nội dung què quặt, không ra gì... nên phải đánh bóng hình thức lên cho chói mắt người !? 

         Đoạn đầu thì biết rằng bác nói về người- hiệu- trưởng- tốt- thiệt, con rể quan lớn mà không chịu nổ, thì Cà phê Sữa còn hiêu hiểu. Đoạn sau bác nói với bố gì gì nữa thì chàng Cà phê nhà ta biết...chết liền. 
         Thôi thì đó là chuyện người lớn vậy ! Biết nhiều mau mọc mụn, là mau già í mừ. Cà phê Sữa tự nhủ thầm và thiêm thiếp khò khò lúc nào không hay. 

---------